Tranexamic acid จาก 'ยาห้ามเลือด' สู่ 'ยาแก้ฝ้า' สิ่งที่ต้องรู้ก่อนใช้!

---

หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อ “Tranexamic acid (ทราน-นี-ซา-มิค-แอ-ซิด)” มาก่อนเนื่องจากเคยรับประทานเพราะมีเลือดประจำเดือนออกมากผิดปกติ แต่บางคนอาจเคยได้รับกับแพทย์เฉพาะทางด้านผิวหนังเพื่อใช้ในการรักษาฝ้า จะเห็นว่าทั้ง 2 ข้อบ่งใช้แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงเหมือน “เหรียญ 2 ด้าน” แล้วทำไมยาชนิดนี้ถึงมีประสิทธิภาพในการรักษาได้หลากหลายประเภท วันนี้จึงขอมาอธิบายให้เข้าใจถึงข้อควรรู้ของยา Tranexamic acid กัน

สรุปข้อมูลสำคัญ
• ชื่อยา: Tranexamic acid
• กลุ่มยา: ยาห้ามเลือด (Antifibrinolytic drug)
• ข้อบ่งใช้หลัก: เลือดประจำเดือนออกมาก, เลือดออกจากการผ่าตัดหรืออุบัติเหตุ
• การใช้รักษาฝ้า: ใช้แบบ Off-label ภายใต้การดูแลของแพทย์ผิวหนัง
• ความเสี่ยงสำคัญ: ภาวะลิ่มเลือดอุดตัน
• คำแนะนำ: ไม่ควรซื้อรับประทานเองเด็ดขาด

 

ยา Tranexamic acid คือ
Tranexamic acid ขึ้นทะเบียนเป็น “ยาอันตราย” ที่ได้รับการรับรองจากองค์การอาหารและยา สำหรับใช้รักษาภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก (heavy menstrual bleeding) และใช้ระยะสั้นเพื่อป้องกันเลือดออกระหว่างการทำทันตกรรมในผู้ป่วยโรคฮีโมฟีเลีย (hemophilia)

กลไกการออกฤทธิ์ของยา Tranexamic acid
กลไกการออกฤทธิ์ของยาจะไปยับยั้งการสลายลิ่มเลือดจากการป้องกันการทำงานของพลาสมินซึ่งเป็นเอนไซม์ที่มีความสามารถในการสลายลิ่มเลือด ดังนั้นลิ่มเลือด (fibrin clots) จึงมีความคงตัวและลดการไหลของเลือดได้

วิธีการใช้ยา Tranexamic acid ให้ปลอดภัย
ปัจจุบันยา Tranexamic acid มีทั้งในรูปแบบยารับประทานและยาฉีดขึ้นกับบริบททางคลินิก ความรุนแรงของเลือดที่ออก เช่น ใช้รูปแบบฉีดในอุบัติเหตุรุนแรง (trauma) หากให้ยาภายใน 3 ชั่วโมงหลังบาดเจ็บจะช่วยเพิ่มอัตราการรอดชีวิตได้อย่างมีนัยสำคัญ ใช้ในกระบวนการผ่าตัดเพื่อลดการสูญเสียเลือด นอกจากนี้ยังนำมาใช้กลั้วปากในผู้ป่วยที่รับประทานยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือใช้พ่นเพื่อรักษาอาการไอเป็นเลือด (hemoptysis) ได้อีกด้วย โดยในโรงพยาบาลจะต้องอาศัยความร่วมมือของทีมสหสาขาวิชาชีพในการใช้ยาให้มีประสิทธิภาพและปลอดภัยกับผู้ป่วย ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้ตัดสินใจในการสั่งยาตามข้อบ่งใช้โดยเฉพาะในภาวะฉุกเฉิน เภสัชกรจะตรวจสอบขนาดที่เหมาะสมตามการทำงานของไตและตรวจดูอันตรกิริยาระหว่างยา (drug interactions) และพยาบาลเป็นผู้บริหารยาให้ถูกต้อง ร่วมกับเฝ้าสังเกตอาการผิดปกติของผู้ป่วย เช่น ความดันโลหิตต่ำหากให้ยาฉีดเร็วเกินไป อาการชัก เป็นต้น

ยา Tranexamic acid รักษาฝ้าได้จริงหรือไม่
ปัจจุบันวงการด้านความงามได้นำยา Tranexamic acid ชนิดรับประทานมาใช้ในการรักษาฝ้า (melasma) เนื่องด้วยโดยปกติแล้วรังสียูวีจากแสงแดดจะกระตุ้นให้เอนไซม์พลาสมินไปกระตุ้นกระบวนการสร้างเม็ดสีเมลานิน ดังนั้นเมื่อยายับยั้งเอนไซม์ดังกล่าวรวมถึงยังมีอีกหลายกลไกการออกฤทธิ์ที่เกี่ยวข้องส่งผลทำให้ยับยั้งกระบวนการสร้างเม็ดสีเมลานินได้ โดยมีการศึกษายืนยันแล้วว่าสามารถทำให้ฝ้าจางลงได้จริง อย่างไรก็ตามยังไม่มีแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับการรักษาฝ้าด้วยยา Tranexamic acid ชนิดรับประทานที่ชัดเจน เนื่องจากยังไม่มีการศึกษาในระยะยาว จึงควรอยู่ภายใต้การดูแลและแนะนำของแพทย์เฉพาะทางด้านผิวหนังซึ่งจะใช้ขนาดยาที่น้อยกว่าการใช้ห้ามเลือด และใช้ในช่วงเวลาจำกัด

ผลข้างเคียงของยา Tranexamic acid มีอะไรบ้าง
สำหรับผลข้างเคียง (side effect)จากยาอาจพบอาการ
• ปวดศีรษะ
• ปวดหลัง
• ปวดท้อง
• คลื่นไส้ อาเจียน
• ท้องเสีย
• อ่อนเพลีย

แต่อันตรายที่ต้องระวังซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่รุนแรงคือ การเกิดภาวะลิ่มเลือดอุดตัน ซึ่งลิ่มเลือดอาจไหลไปอุดตันตามอวัยวะสำคัญ เช่น ขา (ขาบวม ปวดแดงร้อน) ปอด (หายใจไม่ออก หอบเหนื่อย) สมอง (ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง อัมพาต) ตา (ตามัว มองไม่เห็น) และเสี่ยงต่อการเสียชีวิตได้ จึงมี

ข้อห้ามที่ควรระวังของการใช้ยา Tranexamic acid
ห้ามใช้ในผู้ที่มีประวัติหรือกำลังเป็นโรคลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำหรือหลอดเลือดแดง มีความผิดปกติของการมองเห็นสี รวมถึงในผู้ที่ใช้ยาคุมกำเนิด ผู้ที่สูบบุหรี่จัด ผู้ป่วยโรคหัวใจ โรคไต หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร ซึ่งเป็นกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงในการเกิดลิ่มเลือดอุดตัน

ดังนั้น หากทุกท่านกำลังประสบปัญหาเลือดออกไม่หยุดหรือมีความกังวลเรื่องฝ้า และสนใจการรักษาด้วยยา Tranexamic acidไม่ควรซื้อยารับประทานเอง ควรสั่งจ่ายโดยแพทย์เท่านั้น ซึ่งแพทย์จะประเมินความเสี่ยง พิจารณาเลือกขนาดยาที่เหมาะสมกับข้อบ่งใช้และลักษณะของผู้ป่วยแต่ละราย นอกจากนี้หากเกิดอาการผิดปกติหลังจากใช้ยา เช่น ปวดศีรษะรุนแรง เจ็บหน้าอก ปวดน่องข้างใดข้างหนึ่ง ควรหยุดยาและรีบไปพบแพทย์ทันที หรือในกรณีต้องการรักษาฝ้าอาจพิจารณาทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าซึ่งยังมีอีกหลายวิธี เช่น การใช้ยารูปแบบทา การทำเลเซอร์ นอกจากนี้ยังสามารถป้องกันการเกิดฝ้าด้วยการทาครีมกันแดดอย่างสม่ำเสมอซึ่งเป็นวิธีการป้องกันที่ดีสุด หากมีข้อสงสัยสามารถปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อให้ได้รับยาที่ถูกต้อง ปลอดภัยมากที่สุดนั่นเอง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ “ยา Tranexamic acid”
Q: Tranexamic acid เป็นยาแก้ฝ้าหรือไม่?
A: ไม่ใช่ ยานี้เป็นยาห้ามเลือด การใช้รักษาฝ้าเป็นการใช้นอกข้อบ่งใช้ และต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น

Q: ซื้อยา Tranexamic acid มากินเองได้ไหม?
A: ไม่ควรอย่างยิ่ง เพราะเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตันและอันตรายถึงชีวิต

Q: ใช้แล้วฝ้าจะหายขาดหรือไม่?
A: ไม่หายขาด แต่ช่วยให้ฝ้าจางลงได้ในบางราย และต้องควบคุมแสงแดดร่วมด้วย

Q: ใช้นานแค่ไหนถึงเห็นผล?
A: แตกต่างกันในแต่ละคน แพทย์จะเป็นผู้ประเมินระยะเวลาที่เหมาะสม

 

ข้อมูลโดย
ภญ.ทิพย์นภา จารุจิตมณีกุล
งานเภสัชกรรมคลินิก ฝ่ายเภสัชกรรม
คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

เอกสารอ้างอิง

1. Chauncey JM, Patel P. Tranexamic acid. [Updated 2025 April 26]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532909/


2. กองนโยบายแห่งชาติด้านยา. บัญชียาหลักแห่งชาติและหลักฐานเชิงประจักษ์: “Tranexamic acid” [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กองนโยบายแห่งชาติด้านยา สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา; 2568 [สืบค้นเมื่อ 18 ธ.ค. 2568]. สืบค้นจาก: https://ndi.fda.moph.go.th/drug_national_detail/index/13694


3. จันทร์จิรา สวัสดิพงษ์. ฝ้า (melasma) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สถาบันโรคผิวหนัง กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. 2562 [สืบค้นเมื่อ 26 ธ.ค. 2568]. สืบค้นจาก:  https://ioddev.kabintech.net/wp-content/uploads/2023/01/%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9D%E0%B9%89%E0%B8%B2-Melasma.pdf


4. Gonçalves OR, Souza MCF, Rocha AV, Alves GS, Freitas JLR, Azevedo BB, et al. Assessing the efficacy of oral Tranexamic acid as an adjuvant to triple combination topical treatment in melasma: a meta-analysis of randomized controlled trials. Clin Exp Dermatol. 2024; 49(12):1518-24.


5. Franchini M, Focosi D, Zaffanello M, Mannucci PM. Efficacy and safety of Tranexamic acid in acute haemorrhage. BMJ 2024;384:e075720.

 

ขอขอบคุณแหล่งที่มาของข้อมูล : https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/article/tranexamic-acid