สปสช. และ มหาวิทยาลัยมหิดล เปิดตัวหนังสือ “อโรคยศาล วัดคำประมง” ในเวที “PMAC 2026”  ชูต้นแบบการดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายด้วยภูมิปัญญาพุทธแบบองค์รวม  ช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาอย่างความเท่าเทียม และมีคุณภาพชีวิตที่ดี

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)  ร่วมกับ มหาวิทยาลัยมหิดล  เปิดตัวหนังสือ "อโรคยศาล วัดคำประมง : นวัตกรรมการดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย ด้วยภูมิปัญญาพุทธแบบองค์รวม" ในเวทีประชุมวิชาการนานาชาติรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ประจำปี 2569 (PMAC 2026)  ได้รับความสนใจค่อนข้างมากจากผู้เข้าร่วมประชุมนานาประเทศ

นพ.จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)  กล่าวว่า สปสช.เดินหน้าขับเคลื่อนการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative care) มาอย่างต่อเนื่อง เพื่อรองรับสังคมสูงวัย และภาวะโรคเรื้อรังที่เพิ่มสูงขึ้น โดยการดูแลผู้ป่วยระยะท้ายไม่ควรจำกัดอยู่แค่เพียงการรักษาทางการแพทย์ แต่ต้องคำนึงถึงคุณภาพชีวิต ความสงบ และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ควบคู่กันไป

แม้ระบบสุขภาพของไทยจะดูแลประชาชนตั้งแต่เกิดจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต แต่ไม่ใช่ทุกภาวะสุขภาพจะสามารถรักษาให้หายขาดได้ โดยเฉพาะในช่วงท้ายของชีวิต ผู้ป่วยจำนวนมากต้องการการดูแลด้านจิตใจควบคู่กับการรักษาโรค สปสช.จึงผลักดันให้การดูแลแบบประคับประคองเป็นส่วนหนึ่งของระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงบริการที่เหมาะสม มีคุณภาพ และไม่สร้างภาระทางการเงินแก่ครอบครัว ซึ่งนี่เป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญในนโยบาย “Quick Win”ของรัฐบาลด้วย สปสช.จึงผลักดันการขึ้นทะเบียนหน่วยบริการด้านการดูแลผู้ป่วยระยะท้าย หรือ “สถานชีวาภิบาล” อย่างเป็นทางการ ช่วยให้ผู้ป่วยสามารถใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าได้ตั้งแต่ปี 2567 เป็นต้นมา

นอกจากนี้ สปสช. ยังให้ความสำคัญกับการขยายความหมายของคำว่า “พื้นที่สุขภาพ” ให้กว้างไกลกว่าขอบเขตของโรงพยาบาล โดยเฉพาะการเปิดพื้นที่ในชุมชนที่ประชาชนมีความคุ้นเคยและไว้วางใจ เช่น วัด ซึ่งสามารถตอบโจทย์การดูแลผู้ป่วยระยะท้ายในมิติด้านจิตใจและจิตวิญญาณได้อย่างเหมาะสม

กรณีของ “อโรคยศาล วัดคำประมง” จังหวัดสกลนคร เป็นตัวอย่างที่สะท้อนแนวคิดนี้ได้อย่างชัดเจน โดยได้เริ่มดำเนินงานสถานชีวาภิบาลมาตั้งแต่ปี2549 ก่อนทีจะมีนโยบายด้านการดูแลแบบประคับประคองในระดับประเทศ แสดงให้เห็นถึงพลังของการเริ่มต้นจากชุมชนที่เข้าใจและตอบสนองต่อความต้องการที่แท้จริงของผู้ป่วยและครอบครัว และเมื่อมีการส่งเสริมให้เกิดการรับรู้ในวงกว้าง ที่นี่ก็ได้รับการยอมรับจากทั้งในประเทศและต่างประเทศ

“สปสช. เชื่อมั่นว่าการบูรณาการความร่วมมือระหว่างระบบสุขภาพ ชุมชน และภูมิปัญญาท้องถิ่น จะช่วยสร้างรูปแบบการดูแลผู้ป่วยระยะท้ายที่สอดคล้องกับบริบทของสังคมไทย และช่วยให้ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตช่วงสุดท้ายได้อย่างมีคุณค่า สงบ และเปี่ยมด้วยความหมาย”นพ.จเด็จ กล่าวทิ้งท้าย

วิไลลักษณ์ ตันติตระกูล ผู้อำนวยการสถานชีวาภิบาลต้นแบบอโรคยศาล วัดคำประมง กล่าวว่า หนังสือเล่มนี้ซึ่งจัดพิมพ์โดย สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)  เป็นการสรุปบทเรียนของวัดคำประมง ที่ทำงานดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายมายาวนานกว่า 21 ปี มีผู้ป่วยมาเข้ารับการรักษากว่า 6,800 คน การเปิดตัวหนังสือในเวที PMAC 2026  เป็นความภูมิใจอย่างมาก ที่จะได้บอกนานาประเทศว่าคนไทยมีโอกาสได้เข้าถึงระบบสุขภาพที่มีความเท่าเทียม มีคุณภาพชีวิตที่ดี และได้รักษาฟรี ตามสโลแกนของวัดคำประมง “อยู่สบาย ตายสงบ งบไม่เสีย” ซึ่งเป็นการตอกย้ำให้เห็นว่าการักษาที่มีต้นทุนต่ำ แต่คุณภาพสูงยังมีอยู่ในประเทศไทย  โดยเนื้อหาของหนังสือเล่มนี้ ได้บันทึกระบบการดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย ด้วยภูมิปัญญาพุทธแบบองค์รวม จากประสบการณ์ตรงของวัดคำประมงไว้อย่างสมบูรณ์แบบที่สุดแล้ว

ด้าน เชวงวุฒิ พัฒนากุล ผู้ดูแลผู้ป่วย (Caregiver) ที่มีประสบการณ์ตรงจากการดูแลคุณพ่อที่ป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก ระยะ4  เล่าว่า หลังได้รับการรักษาจากแพทย์แผนปัจจุบันจนสุดทางแล้ว ตนได้พาคุณพ่อมารับการรักษาที่วัดคำประมง เพียง 3 วัน อาการของคุณพ่อดีขึ้น จากเดิมเดินแค่ 3 ก้าว ก็เหนื่อยหอบ ต้องนั่งพัก แต่เมื่อปฏิบัติตามแผนการรักษาของวัดคำประมง คุณพ่อก็สามารถเดินได้ด้วยตัวเอง ระยะทางกว่า 50 เมตร

การมีหนังสือ “อโรคยศาล วัดคำประมง”จึงช่วยผู้ป่วยและญาติได้อย่างมาก เพราะการหาข้อมูลเกี่ยวกับการแพทย์ทางเลือกด้วยการรักษาแบบผสมผสาน ยังมีข้อมูลที่จำกัด ส่วนใหญ่หาอ่านได้แต่ในรีวิว ซึ่งยังไม่ค่อยอัปเดต ใช้ประกอบการตัดสินใจได้ยาก การมีหนังสือเล่มนี้จึงเป็นเสมือนทางลัดและไกด์นำทาง ช่วยให้ทั้งผู้ดูแลและผู้ป่วยมีข้อมูลชุดเดียวกัน เพื่อนำมาใช้ปรึกษาและตัดสินใจร่วมกันได้ดียิ่งขึ้น โดยเฉพาะในสภาวะที่ผู้ป่วยอาจมีความกังวลจนมองข้อมูลไม่รอบด้าน ผู้ดูแลที่มีสติจะสามารถใช้ข้อมูลจากหนังสือเล่มนี้ช่วยคัดกรองแนวทางการรักษาที่เหมาะสมได้

สำหรับหนังสือ "อโรคยศาลา วัดคำประมง : นวัตกรรมการดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย ด้วยภูมิปัญญาพุทธแบบองค์รวม"  ซึ่งจัดพิมพ์โดย สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)  สามารถอ่านฉบับเต็มได้ทาง E-Book “อโรคยศาล วัดคำประมง”  ดาวน์โหลดได้ที่ ศูนย์สื่อ สปสช. https://media.nhso.go.th/view/1/E-BOOK2/TH-TH?catid=18